عفونت دندان زمانی ایجاد میشود که باکتریها از راه پوسیدگی، ترک یا آسیب دندان وارد بخشهای داخلی آن شوند و بافت اطراف ریشه یا لثه را درگیر کنند. اگر عفونت پیشرفت کند، ممکن است چرک در اطراف ریشه یا داخل لثه جمع شود و آبسه دندان شکل بگیرد؛ بنابراین عفونت و آبسه دقیقاً یکسان نیستند و آبسه یکی از نتایج احتمالی عفونت است.
عفونت دندان معمولاً خودبهخود از بین نمیرود. حتی اگر درد برای مدتی کمتر شود یا آبسه تخلیه شود، ممکن است باکتریها همچنان در ریشه دندان باقی مانده باشند و عفونت دوباره برگردد.
علت و علائم عفونت دندان
یکی از نشانه های رایج دندان چرک کرده دندان درد یا حساسیت دندان است پوسیدگی دندان، بیماری لثه و ترکخوردگی دندان از مهمترین دلایل ایجاد عفونت دندان هستند. در این شرایط، باکتریها میتوانند از لایه محافظ دندان عبور کنند و به پالپ یا همان بخش زنده داخل دندان برسند.
علت عفونت دندان
هر عاملی که راه ورود باکتریها به داخل دندان یا بافتهای اطراف آن را باز کند، میتواند باعث عفونت شود. مهمترین علتهای عفونت دندان عبارتاند از:
پوسیدگی : باکتریهای دهان قند موجود در غذا و نوشیدنیها را تجزیه میکنند و اسیدی میسازند که به مینای دندان آسیب میزند. اگر پوسیدگی پیشرفت کند، باکتریها میتوانند به بخشهای داخلی دندان برسند.
شکستگی یا ترک دندان: هر نوع شکستگی، لبپریدگی یا ترک میتواند مسیری برای ورود باکتریها ایجاد کند. عفونت پس از ورود به دندان ممکن است به پالپ و ریشه گسترش پیدا کند.
بیماری لثه: بیماری پریودنتال با التهاب و عفونت بافت اطراف دندان همراه است. با پیشرفت این بیماری، باکتریها میتوانند به بافتها و استخوانهای عمیقتر نفوذ کنند.
آسیب و ضربه به دندان: ضربه ممکن است بدون ایجاد ترک قابل مشاهده، به پالپ داخل دندان آسیب بزند. بافت آسیبدیده بیشتر در معرض عفونت قرار میگیرد.
علائم عفونت دندان
یکی از نشانه های رایج دندان چرک کرده دندان درد یا حساسیت دندان است اما معمولاً یک یا چند مورد از نشانههای زیر دیده میشود:
- دنداندرد شدید یا ضرباندار
- درد هنگام جویدن یا فشار دادن دندان
- حساسیت به غذا و نوشیدنی سرد یا گرم
- تورم و قرمزی لثه
- ورم صورت یا فک
- احساس مزه بد یا خروج چرک در دهان
- بوی بد دهان
- دشواری در باز کردن دهان
- تب، بیحالی یا تورم غدد گردن
گاهی درد بعد از خروج چرک یا ترکیدن آبسه ناگهان کمتر میشود. این کاهش درد به معنی درمان عفونت نیست و همچنان باید منبع اصلی آن توسط دندانپزشک برطرف شود.
چگونه عفونت دندان را خارج کنیم؟
عفونت دندان را نمیتوان در خانه خارج کرد؛ برای درمان باید چرک تخلیه شود و عامل اصلی عفونت، مانند پالپ آلوده، پوسیدگی یا بیماری لثه، توسط دندانپزشک برطرف شود. حتی اگر آبسه خودبهخود باز شود و درد کاهش پیدا کند، این اتفاق به معنای درمان کامل عفونت نیست و ممکن است باکتریها همچنان داخل دندان یا بافت اطراف آن باقی مانده باشند.
تخلیه عفونت دندان در دندانپزشکی
روش خارج کردن عفونت به محل آبسه، شدت درگیری و امکان حفظ دندان بستگی دارد. دندانپزشک پس از معاینه و در صورت نیاز تهیه عکس، ممکن است یکی از روشهای زیر را انتخاب کند:
- برش و تخلیه آبسه: دندانپزشک با ایجاد یک برش کوچک، چرک جمعشده را خارج و محل را با محلول استریل شستوشو میدهد. گاهی برای ادامه تخلیه، یک درن کوچک نیز بهصورت موقت در محل قرار داده میشود.
- عصبکشی دندان: اگر عفونت از پالپ و کانالهای داخل دندان شروع شده باشد، بافت آلوده خارج، کانالها پاکسازی و ضدعفونی و سپس پر میشوند و در نهایت با روکش دندان به پایان میرسد. این روش در بسیاری از موارد امکان حفظ دندان را فراهم میکند.
- درمان عفونت لثه: اگر منشأ عفونت بافت لثه و فضای اطراف دندان باشد، ممکن است پاکسازی عمقی لثه و تخلیه آبسه پریودنتال لازم باشد. هدف این درمان، خارج کردن چرک و حذف جرم، پلاک و باکتریهای تجمعیافته در اطراف دندان است.
- کشیدن دندان: اگر دندان بهشدت تخریب شده باشد و امکان نگهداری آن وجود نداشته باشد، دندانپزشک دندان را میکشد و محل عفونت را تخلیه و پاکسازی میکند.
آیا آنتیبیوتیک عفونت دندان را خارج میکند؟
استفاده از قرص چرک خشک کن قوی برای عفونت دندان یا همان آنتیبیوتیک میتواند به کنترل بعضی عفونتهای در حال گسترش کمک کند، اما معمولاً نمیتواند منبع عفونت داخل دندان را بهتنهایی از بین ببرد. براساس راهنمای انجمن دندانپزشکی آمریکا، در عفونتهای موضعی درمانهایی مانند تخلیه آبسه، پاکسازی کانال و عصبکشی در اولویت قرار دارند. آنتیبیوتیک بیشتر زمانی تجویز میشود که عفونت گسترش یافته باشد یا با علائمی مانند تب، بیحالی و درگیری بافتهای اطراف همراه شود.
بنابراین نباید از آنتیبیوتیک باقیمانده در خانه یا داروی تجویزشده برای فرد دیگری استفاده کرد. نوع دارو، مقدار و مدت مصرف باید با توجه به وضعیت دندان، حساسیتهای دارویی و شرایط جسمی بیمار توسط دندانپزشک تعیین شود.
برای کاهش موقت درد عفونت دندان چه کنیم؟
تا زمان مراجعه به دندانپزشک میتوان با چند اقدام ساده، درد و ناراحتی را موقتاً کمتر کرد:
- دهان را بهآرامی با آب نمک ولرم شستوشو دهید.
- در صورت نداشتن منع مصرف، از مسکن بدون نسخه طبق بروشور یا توصیه پزشک استفاده کنید.
- غذاهای نرم مصرف کنید و با سمت سالم دهان غذا را بجوید.
- از غذاها و نوشیدنیهای بسیار داغ، سرد یا شیرین دوری کنید.
- دندانها را با مسواک نرم و بدون وارد کردن فشار زیاد تمیز نگه دارید.
آب نمک و مسکن فقط ممکن است ناراحتی را برای مدتی کاهش دهند و عفونت را درمان نمیکنند. برای از بین رفتن عفونت، همچنان باید منبع آن توسط دندانپزشک درمان شود.
برای خارج کردن عفونت دندان چه کارهایی نباید انجام دهیم؟
آبسه را فشار ندهید، سوراخ نکنید و با سوزن یا اجسام تیز تخلیه نکنید. این کار ممکن است به بافتهای اطراف آسیب بزند، تخلیه ناقص ایجاد کند یا باعث گسترش عفونت شود.
همچنین نباید قرص آسپرین، مسکن یا مواد شیمیایی را مستقیماً روی دندان و لثه قرار داد؛ زیرا ممکن است بافت لثه را بسوزاند. مصرف بیشتر از مقدار مجاز مسکن نیز درد را بهتر کنترل نمیکند و میتواند خطرناک باشد.
اگر آبسه دندان خودبهخود ترکید چه کنیم؟
باز شدن آبسه ممکن است باعث خروج مایع بدبو یا بدمزه و کاهش ناگهانی فشار و درد شود. بااینحال، تخلیه خودبهخودی به معنی از بین رفتن علت عفونت نیست و باید در اولین فرصت به دندانپزشک مراجعه کنید تا محل عفونت بررسی و درمان شود.
چه زمانی عفونت دندان اورژانسی است؟
در صورت مشاهده علائم زیر نباید منتظر نوبت عادی دندانپزشکی یا اثر کردن آنتیبیوتیک بمانید:
- دشواری در تنفس، بلع یا صحبت کردن
- تورم زیاد دهان، صورت یا گردن
- سخت شدن باز کردن دهان
- تورم یا درد اطراف چشم
- ایجاد مشکل ناگهانی در بینایی
- تب و بیحالی همراه با افزایش سریع تورم
این نشانهها ممکن است به معنای گسترش عفونت به بافتهای عمیقتر باشند و به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارند.
انواع عفونت دندان
عفونت دندان بسته به محل درگیری به سه نوع لثهای، پریآپیکال و پریودنتال تقسیم میشود. هرکدام از این عفونتها از بخش متفاوتی شروع میشوند و در صورت درمان نشدن میتوانند به تشکیل آبسه منجر شوند.
۱. عفونت لثهای
عفونت لثهای فقط در بافت لثه ایجاد میشود و معمولاً خود دندان یا استخوانهای نگهدارنده آن را درگیر نمیکند. این نوع عفونت ممکن است با قرمزی، تورم، حساسیت یا تجمع چرک روی لثه همراه باشد.
۲. عفونت پریآپیکال
عفونت پریآپیکال در نوک ریشه دندان شکل میگیرد. زمانی که پوسیدگی عمیق، شکستگی یا ترک دندان باعث ورود باکتریها به پالپ شود، عفونت میتواند از داخل دندان به انتهای ریشه و سپس استخوان اطراف آن گسترش پیدا کند.
۳. عفونت پریودنتال
این نوع عفونت در استخوان و بافتهایی ایجاد میشود که دندان را در جای خود نگه میدارند. آبسه پریودنتال معمولاً در اثر بیماری پیشرفته لثه به وجود میآید و در افراد بزرگسال شایعتر است.
در نهایت
عفونت دندان مشکلی نیست که با صبر کردن یا مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک برطرف شود. حتی اگر درد کمتر شود یا آبسه خودبهخود تخلیه شود، ممکن است منبع عفونت همچنان داخل دندان یا بافت لثه باقی مانده باشد. درمان قطعی بسته به شرایط میتواند شامل تخلیه آبسه، عصبکشی، درمان لثه یا کشیدن دندان غیرقابلحفظ باشد؛ آنتیبیوتیک نیز بیشتر زمانی تجویز میشود که عفونت گسترش پیدا کرده یا با تب و بیحالی همراه شده باشد. اگر تورم صورت یا گردن، دشواری در باز کردن دهان یا مشکل در بلع و تنفس دارید، مراجعه فوری به دندانپزشک یا اورژانس را به تعویق نیندازید.
